Yaşlı Birine Ne Denir?
İzmir’de, 25 yaşımdayım ve etrafımdaki herkes bir şekilde yaşlanıyor. İşin komik yanı, benim de bir gün yaşlanacağımı ve bu yazı hakkında bir şeyler düşüneceğimi düşündükçe kahkahalarım azalıyor. Zaten gençken bir şeyleri dert edinmek de biraz tuhaf değil mi? Yaşlanma konusu, hayatın sonbaharını yaşamakla eşdeğer, ama o sonbaharda bile renkli yapraklar var. Neyse, konumuza gelelim.
Yaşlı birine ne denir? Bu soruya bugüne kadar hiç düşünmedim aslında. Genelde kelimeleri seçerken dikkatliyimdir ama yaşlılık konusu bence başlı başına komik. Çünkü “yaşlı” demek ne kadar da basit ve mantıklı bir kelime! Ama o kadar basit ki, insan bir bakıyor ki yaşlılık aslında bir çeşit gizli şifreye dönüşmüş. Bugün size, İzmir’de esprili bir şekilde yaşlılara ne dememiz gerektiği hakkında bir yolculuğa çıkacağım. Kim bilir belki bu yazı yaşlanmamıza yardımcı olur… ya da sadece eğlenceli bir “yaşlılık teorisi” ortaya çıkar.
—
Yaşlı Birine Ne Denir? Ama Gerçekten Ne Denir?
Bence bir insana “yaşlı” demek, evrenin sunduğu en komik şeylerden biri. Çünkü kimse yaşlandığını kabul etmek istemez, hatta kimse yaşlanmadığını söylese bile o 25 yaşındaki halimle “Aha, ben de yaşlandım” diye düşünüyorum. Ama yaşlılık, yaşlanmaya alışmak kadar komik bir konu. Yaşlı birine ne denir? Sadece “yaşlı” diyebilmek bu soruya en basit cevap belki de. Ama basit olmak bu yazının ruhuna aykırı.
Peki, “yaşlı” kelimesi tek başına yeterli değil. Yani, sen kime “yaşlı” diye hitap edeceksin? Mesela her zaman bir amca var ya, 70 yaşındaki bir amca. Kendisini hala “genç” hissediyor. Sana yıllarca eski Türk sinemasını anlatırken, bazen bir araya gelen kelimeleri anlamakta zorlanıyorsun. Ama o amca kendini hala genç hissediyor, öyle değil mi?
—
Yaşlılık: Kendi İçimden Bir Diyalog
Şimdi, biraz iç ses yapalım, yani her zaman yapmamız gereken bir şey: içsel monolog. Beni çok iyi anlayacak insanlar olacaktır, çünkü insan bazen kendi içinde bambaşka bir karaktere bürünebilir. Haydi başlayalım:
İç ses
“Şu anda 25 yaşındayım. Yaşlı mı oldum? Amca var ya, o 70 yaşında ama hala gülümsüyor. Bir bakıma onun da 70 yaşında olduğunu unutuyorum. Ama öteki tarafta yaşlılık meselesi var, sen 70 yaşında ne yapacaksın? Neden her şeyin sonunda ‘Yaşlı mıyım?’ diye düşünmem gerekiyor ki?”
—
Yaşlı Birine Ne Denir? Çeşitli Alternatifler
1. Amca/Teyze
Başlangıç için gayet tatlı, geleneksel bir hitap. Klasik, ama bazen “yaşlı” yerine tam olarak kullanabileceğiniz bir tabir olabilir. Ne de olsa, izlediğimiz eski Türk dizilerinde de hep amca teyze geçer. Bugün de bazen insanlar kendilerini genç hissettikçe, amca demek hoş olabilir. Ne de olsa bazı yaşlılar, 60 yaşında bile bir şekilde 40 yaşında gibi hissedebiliyor.
2. Dede/Nine
Bu da tam yerinde bir seçenek olabilir. Ama işin ilginç kısmı şu: 20’li yaşlarının başındaki birinin “dede” demesi o kadar garip ki! Bu kelime, yalnızca zamanla kazandığınız bir tür yaşanmışlık hissiyle örtüşebiliyor. Yoksa 25 yaşındaki birinin dede demesi insanı bir tuhaf etmiyor mu?
—
Yaşlı Birine Ne Denir? Tersine Yaşlanmak
Şimdi bir düşün, yaşlanmanın tam tersi olan bir durum olsa, bu ne olurdu? Belki de şöyle diyeceksin: “Tersine yaşlanmak derken ne demek istiyorsun?” Yaşlılık, aslında bir anlamda geriye gidiş değil mi? Yaşlanmak, aslında çoğu zaman zekayı daha keskin hale getirmek, deneyim kazandırmak gibi bir şey. Ama bir noktada, bazen gençken bile yaşlı hissettiğimiz anlar oluyor.
—
Yaşlılık, Gençlerin Olayı mı?
Gençler yaşlanmanın ne kadar zor olduğunu anlamazlar. Ben mesela birinin ne zaman yaşlandığını fark ettiğimi anlatmalıyım. Ama şunu kabul ediyorum ki, gençken ya da genç hissettiğimde yaşlanmak konusunda “yaşlı” kelimesine pek takılmıyorum. Yaşlı demek ne kadar kolay değil mi? Peki ya bunlar, biz 30 yaşında, 40 yaşında olunca ne diyeceğiz?
Bence bir çözüm var. Yaşlılara “yaşlı” demek yerine, biz gençler için birkaç alternatif sunalım:
Alternatif 1: “Baba (ya da anne)”
Bu yaşlılık anlayışına uygun olabilir. Zaten hepimizin etrafında en az bir “baba” figürü vardır, 60 yaşından sonra bile. Bu biraz daha samimi bir yaklaşım olabilir.
Alternatif 2: “Güçlü Yürek”
Yaşlılar, her zaman güçlüdür. Yaşlılar, bazen dünyaya dair her şeyi bilirler ve çoğu zaman daha zeki, daha sabırlıdırlar. O yüzden “güçlü yürek” hitapları da gayet hoş olabilir.
Alternatif 3: “Efsane”
İzmir’in sahilinde yürürken bile bu tabiri duyarsınız. “Baba, bu adam tam bir efsane!” O zaman neden “efsane” demeyelim?
—
Sonuç Olarak Yaşlı Birine Ne Denir?
Yaşlı birine ne denir? Bu konuda herkesin cevabı farklıdır. Bazen “amca”, bazen “dede”, bazen de “efsane” diyebilirsiniz. Ama ne olursa olsun, yaşlı birine saygı göstermek gerektiğini unutmayın. Yaşlılık, bir yerde biriktirilmiş bilgi ve deneyim demektir. Gençken her şey basit ve anlaşılırdır. Ama zamanla, yaşlılık daha çok bir anlam kazanır.
Bence yaşlılık, sadece bir rakam değil, bir hikaye, bir yolculuk, bir derinliktir. Bu yazıyı yazarken fark ettim ki, yaşlı olmak aslında bir takıma dahil olma meselesi. O yüzden ne denirse densin, yaşlılara saygı göstermek gerektiği kesin.
Ama bir şey var ki, yaşlanmadan önce bu konuda ne denir sorusuna kafa yormak da eğlenceli… Çünkü yaşlanınca cevaplar değişebilir.