Bir Paket Cips, Bir İç Ses ve “BHA ve BHT Zararlı mıdır?” Sorusunun İzmir Versiyonu
İzmir’de yaşıyorsan bazı şeyler otomatik olarak hayatının fon müziği olur: martı sesleri, hafif rüzgâr, bir de markette “acaba bunu yesem mi?” krizi. Benim hikâyem de tam burada başlıyor. Geçen gün Bostanlı’da markette rafların arasında dolaşırken elimde bir paket cipsle yaklaşık 7 dakikalık varoluşsal bir kriz yaşadım. Paket döndü, etiket gözüme çarptı: BHA, BHT…
İç ses:
“Bunlar ne ya? Yeni Marvel karakteri mi?”
Ben:
“Yok kanka, büyük ihtimalle katkı maddesi.”
İç ses:
“Katkı mı? Biz zaten hayata yetişemiyoruz, bir de katkı mı sıkıştırdık midemize?”
İşte o an kafamda tek bir soru yankılandı: BHA ve BHT zararlı mıdır?
BHA ve BHT nedir? (Korkulacak boss karakterleri mi?)
Bugünkü makalemizde “BHA ve BHT zararlı mıdır” ile ilgili dikkat edilmesi gereken noktaları inceliyoruz.
Önce şu meseleyi bir çözelim. BHA ve BHT aslında marketlerde sıkça gördüğümüz ama çoğumuzun adını bile okumadan geçtiği iki katkı maddesi.
BHA nedir?
BHA (Butylated Hydroxyanisole), yağların bozulmasını geciktirmek için kullanılan bir antioksidandır. Yani cipsin, bisküvinin ya da hazır gıdaların “bayatlama süresini uzatma görevinde” çalışır.
Basitçe söylemek gerekirse:
BHA = “Bu yağ hemen oksitlenip kokmasın, biraz daha dayanıklı olsun.”
Ama insan düşünmeden edemiyor:
“Benim de motivasyonum böyle uzatılsa keşke.”
BHT nedir?
BHT (Butylated Hydroxytoluene) ise BHA’nın kuzeni gibi düşünebilirsin. O da aynı işi yapar: yağların bozulmasını geciktirir.
İç ses:
“Yani bunlar marketin zaman bekçileri mi?”
Ben:
“Aynen öyle, ama Marvel filmi çekilse ikisi de cameo yapar.”
BHA ve BHT zararlı mıdır? Asıl mesele burada başlıyor
Gelelim asıl soruya: BHA ve BHT zararlı mıdır?
Şimdi burada net bir cevap arayanlar biraz hayal kırıklığı yaşayabilir çünkü mesele “beyaz mı siyah mı?” kadar basit değil.
Bilim dünyasında bu iki maddeyle ilgili farklı görüşler var. Bazı araştırmalar yüksek dozlarda ve uzun süreli tüketimde belirli riskler olabileceğini söylerken, birçok gıda otoritesi belirlenen sınırlar içinde kullanıldığında güvenli kabul ediyor.
Ama insanın aklında yine o klasik sahne:
Ben markette:
“Bir tane cips alayım.”
İç ses:
“İçinde BHA var.”
Ben:
“Abi ben zaten hayatta stresle mücadele ediyorum, bir de katkı maddesiyle kişisel husumet geliştiremeyeceğim.”
Aslında olay şu: bu maddeler tek başına “zehir” gibi düşünülecek şeyler değil, ama sürekli işlenmiş gıdalarla dolu bir beslenme düzeni içinde fazla maruziyet tartışma konusu olabiliyor.
Market rafı felsefesi: İzmir sıcağında etiketi okumak
Geçen yaz Karşıyaka’da bir markette yaşadığım sahneyi anlatayım.
Sıcak 38 derece. Klima ya çalışıyor ya çalışmıyor. Ben dondurma reyonunda durmuşum. Bir elimde vanilyalı, diğerinde çikolatalı. Paketlerin arkasını çeviriyorum.
“BHA, BHT…”
İç ses:
“Bu dondurma mı, laboratuvar deney seti mi?”
Yanımdan bir teyze geçti:
“Evladım hangisi güzel?”
Ben:
“Vallahi teyzecim biri çocukluğumu kurtarıyor, diğeri kimyasal geçmişimi sorgulatıyor.”
Teyze hiçbir şey anlamadı ama ben hayatımı sorgulamaya devam ettim.
İşte tam da burada şu soru yeniden doğuyor: BHA ve BHT zararlı mıdır?
Bilim ne diyor, sosyal medya ne anlıyor?
Bilim tarafı genelde şunu söylüyor:
Belirli dozlarda kullanım sınırları vardır
Gıda güvenliği otoriteleri bu sınırları belirler
Aşırı tüketim zaten her şeyde sorun yaratabilir
Sosyal medya tarafı ise:
“BHA = kanser!”
“BHT = hayatını bitirir!”
“Cips yeme, sadece su iç!”
İç ses:
“Abi ben suyu da yanlış içiyor olabilirim, o kadar ilerledik yani…”
Gerçek şu ki, sosyal medyada her şey biraz dramatize ediliyor. Ama bu, sorgulamamamız gerektiği anlamına gelmiyor. Sadece “panik” ile “bilgi”yi ayırmak gerekiyor.
Benim mutfakla olan toksik ilişkim
Evde yemek yapmaya çalıştığımda durum daha da komik hale geliyor. Bir gün makarna yapıyorum, paket elimde.
“İçindekiler: BHA, BHT…”
Ben:
“Abi makarna bile beni laboratuvara çekiyor.”
Sonra kendime dönüp diyorum ki:
“Sen İzmir’de yaşayan 25 yaşında bir adamsın, hayatın zaten yeterince karmaşık. Makarna seni çözemez.”
Ama yine de insan düşünmeden edemiyor: BHA ve BHT zararlı mıdır?
Gerçek mesele: ne yiyoruz, ne kadar yiyoruz?
Aslında olay sadece BHA ve BHT değil. Olay biraz daha büyük: modern beslenme.
Şöyle düşün:
Hazır cips
Paketli bisküvi
Uzun ömürlü kekler
Raf ömrü 6 ay olan süt ürünleri
İç ses:
“Bu süt bana mı güvenmiyor yoksa ben süte mi?”
Bu tarz katkı maddeleri, ürünlerin raf ömrünü uzatmak için kullanılıyor. Ama mesele şu: bu ürünleri ne sıklıkta tüketiyoruz?
Eğer beslenme dengeli değilse, tek bir maddeye takılmak biraz resmi kaçırmak gibi oluyor.
Günlük hayat sahneleri: BHA BHT ile yaşam
Bir gün arkadaşım geldi, pizza sipariş ettik.
O:
“Abi içindekilere bakıyor musun hiç?”
Ben:
“Bakıyorum ama moralim bozuluyor.”
Kutuyu açıyoruz.
O an iç ses:
“BHA var mı acaba burada da?”
Ben:
“Kanka pizza zaten hayatın küçük mutluluğu, burada kimyasal ararsak hiçbir şey yemeyiz.”
Arkadaşım güldü:
“Doğru diyorsun ama yine de insan merak ediyor.”
İşte bu merak bizi şu soruya geri getiriyor: BHA ve BHT zararlı mıdır?
Biraz da denge meselesi
Hayatta her şey gibi burada da denge önemli. Ne tamamen korkmak doğru, ne de tamamen görmezden gelmek.
BHA ve BHT gibi katkı maddeleri:
Belirli limitlerde kullanılır
Gıda güvenliği kurumları tarafından denetlenir
Ama sürekli işlenmiş gıda tüketimiyle birlikte değerlendirilmelidir
İç ses:
“Yani bana ‘her gün cips ye ama merak etme’ demiyorlar değil mi?”
Ben:
“Evet, öyle bir dünya yok.”
İzmir sokaklarında düşünürken
Bazen sahilde yürürken bu konuları düşünüyorum. Dalga sesi var, güneş batıyor.
“Ben neyi fazla ciddiye alıyorum?” diye soruyorum kendime.
Çünkü hayatın kendisi zaten yeterince karmaşık. Bir de her pakette yazan katkı maddesini kişisel mesele haline getirirsek iş içinden çıkılmaz bir hal alıyor.
Ama yine de insan merak ediyor: BHA ve BHT zararlı mıdır?
Son düşünceler (ama ağır değil, sahil esintisi gibi)
Buna da Göz Atın: Beni koru kişisel sorumluluk sigortası nedir ?
Bu sorunun tek bir cevabı yok gibi. Daha çok “ne kadar, ne sıklıkla ve nasıl bir genel beslenme içinde” sorularıyla birlikte düşünülmesi gereken bir konu.
Bir gün markette yine cips alırken kendimi yakalarsam büyük ihtimalle aynı sahne tekrar edecek:
İç ses:
“BHA… BHT…”
Ben:
“Tamam kanka, ama bu akşamlık bırak beni.”
Ve bazen hayat gerçekten de tam olarak bu kadar basit.