Borusunu Öttüren Ne Demek?
Herkesin hayatında bir kez olsun duyduğu, bazen “ne anlama geliyor ki bu?” dediği ama genelde çok da üzerinde durmadığı bir tabir var: “Borusunu öttürmek.” Bugün, bu deyimin ne anlama geldiğini, kökenini ve hangi kültürlerde nasıl kullanıldığını merak eden bir yazı yazmak istedim. Ben de Bursa’da yaşayan, hem Türkiye’yi hem de dünyayı takip etmeye çalışan bir beyaz yaka çalışanı olarak, bu deyimi biraz daha derinlemesine incelemeye karar verdim. Yani, borusunu öttüren kişinin hikâyesi, hem bizim kültürümüz hem de global bir bakış açısıyla nasıl şekilleniyor, bakalım.
Borusunu Öttüren Ne Demek? Türkiye Perspektifi
Öncelikle, “borusunu öttüren” deyimini gündelik hayatta en çok hangi bağlamda kullanıyoruz? Genelde birinin hiç beklenmedik bir şekilde çok fazla dikkat çekmesini veya gürültü yapmasını tanımlarken kullanıyoruz. Bu deyimi, insanların çok abartılı şekilde ses çıkarmasını, bir şekilde toplumu rahatsız etmesini ifade etmek için duymuşuzdur. Bir nevi, normalde sessizce ilerleyen bir şeyin, aniden dikkat çeker hale gelmesini anlatıyor.
Mesela, sokakta birini görüp, “Aman Allah’ım, borusunu öttürüyor!” dediğimizde, bu kişi o kadar dikkat çekici bir şekilde davranıyor ki, etraftaki herkes ona bakmak zorunda kalıyor. Durum öyle bir hâle gelmiştir ki, insanlar onun etrafında dönen olayları merak etmekten alıkonulamaz.
Hatta geçen gün bir arkadaşım şunu demişti:
– Arkadaşım: “Ya şu filan, sanki borusunu öttürüyor, bir çığlık atıyor her yere.”
– Ben: “Hımm, demek borusunu öttürüyor, dedikleri o zaman bu!”
Bu deyim, aslında fazla abartılı hareket eden ya da ortamı gereksiz yere gürültüyle dolduran insanlar için kullanılıyor. Ama şunu da unutmamak lazım, bazen borusunu öttüren kişi, dikkat çekmeye çalışırken aslında bir şeyleri değiştiren de olabilir. Yani, her zaman kötüye işaret etmez.
Borusunu Öttüren: Küresel Bir Perspektif
Peki ya dünyada? Borusunu öttüren ne demek diye baktığımızda, farklı kültürlerde ve dillerde de benzer tabirler olduğunu görebiliyoruz. Mesela İngilizce’de “blow your own trumpet” ifadesi vardır. Bu, bir kişinin kendi başarılarını ya da özelliklerini abartılı bir şekilde anlatmasını ifade eder. Bu deyim, “borusunu öttürmek”le benzer bir anlam taşır, fakat burada daha çok kişinin kendini överken sesini yükseltmesinden bahsedilir.
İngiltere’de bu deyimi kullanırken, genelde insanın kendini abartarak methetmesi, sosyal çevresinde fazlasıyla ilgi çekmesi ve bazen bu davranışın çevresindekiler tarafından hoş karşılanmaması da söz konusu olur. Fakat bazı durumlarda, “blow your own trumpet” biraz daha pozitif bir anlam taşıyabilir. Bir insan kendi değerini veya başarılarını sesli bir şekilde duyuruyor olabilir. Yani, bu deyim de Türkiye’deki gibi hem olumlu hem olumsuz anlamlar taşıyabiliyor.
Amerika’daki versiyonunda ise, bazen “trumpet” kelimesi, daha çok kişisel başarıyı ve genelde “kendini yüceltmeyi” ifade eden bir mecaz anlam taşır. Fakat, Amerikan toplumunda, bazen bu tür davranışlar bir tür başarı gösterisi olarak bile kabul edilebilir. Yani, her kültürde “borusunu öttüren” kişi, toplum tarafından farklı şekillerde değerlendirilmiş olabilir.
Türkiye’deki Borusunu Öttüren Figürler
Türkiye’ye dönersek, borusunu öttüren kişiler genellikle çok sesli ve dikkat çekici karakterler oluyor. Bu figürler, bazen medyada gördüğümüz popüler kişilikler, bazen de sokakta karşılaştığımız renkli karakterler olabiliyor. Popüler kültürde borusunu öttüren kişi, bazen de bir siyasi figür veya bir ünlü olabiliyor. Geçmişte siyasette veya şov dünyasında sıkça karşılaştığımız “borusunu öttüren” figürler, toplumu etkileme gücü olan ve bunu cesurca gösteren insanlardı.
Mesela, televizyonlarda, sosyal medyada ya da günlük yaşamda sürekli dikkat çekmeye çalışan insanlar, genelde “borusunu öttüren” olarak tanımlanır. Hem giyimleriyle hem de konuşmalarıyla ortalığı kasıp kavuran birinin varlığı, ona ilgi gösteren kitleyi de oluşturur. Tıpkı geçenlerde izlediğim bir sosyal medya fenomeni gibi, her hareketiyle aniden ilgi odağı olmuştu ve orada borusunu öttüren kişi tam anlamıyla oydu.
Borusunu Öttüren: Pozitif Mi, Negatif Mi?
Tabii ki, borusunu öttüren her insan kötü niyetli olmak zorunda değil. Kimisi için bu, sadece kişisel bir ifadedir. Bir şekilde dikkat çekmek, insanlara kendini duyurmak, bazen de hak ettiği değeri almak için borusunu ötebilir. Örneğin, hayatta önemli bir yer edinen birinin, başarılarını herkesle paylaşması, borusunu öttüren birinin başka bir versiyonudur.
Fakat, “borusunu öttürmek” her zaman dikkat çekmekle sınırlı değil. Bazı insanlar da toplumda önemli değişiklikler yaratmak, yanlışları düzeltmek veya doğruyu savunmak için borusunu öttürür. Yani, aslında bu deyimi çok çeşitli şekillerde değerlendirebiliriz. İster bir eleştiriyi, ister başarıyı, isterse de yalnızca sesini duyurmak isteyen birisini tanımlasın; bu ifade oldukça geniş bir kapsama sahiptir.
Sonuç: Borusunu Öttüren Herkesin Hikâyesi Farklı
Sonuç olarak, “borusunu öttüren” bir deyim, kültürlerden kültürlere değişiklik gösterse de temelde hep aynı anlamı taşır: Birinin dikkat çekici bir şekilde sesini duyurması, bir şekilde toplumu sarsması. Ama bu, her zaman negatif bir şey anlamına gelmez. Bazen birinin sesini yükseltmesi, bir toplumsal sorunu gündeme getirmek için de olabilir. Bu yüzden, sadece bağlamı ve kullanılan durumu dikkate alarak, borusunu öttüren kişinin aslında ne yaptığını anlamaya çalışmalıyız.
Burası Bursa, Türkiye’nin farklı köylerinden, kasabalarından gelen seslerle dolu bir şehir ve her biri farklı bir şekilde borusunu öttürür. Hem burada hem de dünyanın dört bir yanında, bazen aynı seslerin farklı yankıları olur. Borusunu öttürenlerin hikâyeleri, bazen bize farklı pencereler açar, bazen de sadece gözümüze batar.